Kurtuluş Savaşı’nın önsözü Çanakkale’de yazılmıştır sözü abartma olmasa gerek, bir milletin nasıl direneceğini, dirileceğini gösteren önemli bir kilometre taşıdır Çanakkale. Tarihimizin mühim konularına, olaylarına ait çok eserimizin olduğunu söyleyemeyiz. Tarihi yazmanın yapmak kadar önemli olduğunu bilsek de elimizi bu işe çok atmamışız. Ancak sevindirici gelişmeler de yok değil. Yavaş yavaş önemli tarihi olaylarla ilgili monografiler, araştırmalar, romanlar ve hatta filmler, belgeseller yapılmakta. Sarıkamış ile ilgili yazılmış kitaplarla ilgili bir yazımızda bu türün örneklerine değinmiştik. Tabi bu rüzgarı görüp yelkenini şişirmek için ortaya çıkan, seviyesiz sadece maddi çıkar gözeterek yazılmış kötü örnekler de görülüyor ancak gemide farelerin görülmesi geminin su almadığını göstermesi itibariyle bazen iyiye bile işaret edebilir. Yapılanların moda mukabilinde kalmaması, kötü örneklerin ayıklanması ve iyilerin desteklenmesi sağlıklı bir fikir hayatına ulaşmamız için elzemdir.
Çanakkale Savaşları ile ilgili eserler için internetteki kitap sitelerine ve bazı kitapçılara göz attım. Konu ile ilgili anı, araştırma ve romanlar var. Çoğu yeni basılmış bazıları ise yeni baskılarını yapmışlar. Yeni basılanlarda görsellik açısından gözle görülür bir iyileşme var.
Yeditee Yayınevi’nin Çanakkale kitapları önemli bir boşluğu dolduruyor. Hem hatırat türünde hem de araştırma türünde örnekler var yayınevinin Çanakkale kitaplarında. “Çanakkale Savaşı: Yakın Tarih İncelemeleri 1” bu savaşlarla ilgili yazıları bir araya getirmiş. Yazıların çoğu bu savaşa iştirak etmiş kişilerin kaleminden çıkmış birer tarihi belge niteliğinde. “Türkiye’de Beş Sene: Bir Alman Paşasının Çanakkale ve Filistin Hatıraları” Ünlü Alman komutan Liman von Sanders’in anılarını yazdığı bir kitap. “Sorularla Çanakkale Muharebeleri- 1” Muzaffer Albayrak ve Tuncay Yılmazer tarafından hazırlanmış. Çanakkale öncesi ve sonrası gelişmelere de dahil olmak üzere pek çok önemli soruya cevap aranmış. Şehit sayısı, Atatürk ve Enver paşa arasında anlaşmazlık, tarafların hazırlıkları, Çanakkale geçilseydi ne olurdu gibi tartışmalı konulara ışık tutulmaya çalışılmış.
Yayınevinin bir diğer Çanakkale kitabı da Ahmet Celaleddin Saraçoğlu’nun “Düşman Geliyor Top Başına” adlı eseri. Eser Çanakkale Muharebelerinin dönüm noktası olan 18 Mart günü yaşananları iki tarafa ait gözlemlerle anlatıyor. Savaşın hem deniz hem de kara çarpışmalarına katılan bir komutanı olan Selahaddin Adil Paşa’nın anı ve mektuplarından oluşan “Çanakkale Cephesinden mektuplar- Hatıralar” savaşın pek çok yönü ile ilgili bilgiler veriyor. Cephe gerisinde sivillerin yaşamları, sıkıntıları bir aile babasının mektuplarında izlenebiliyor. “Çanakkale Gerçeği” bir İngiliz gazetecinin (Ellie Ashmead Bartlett ) gözünden savaşı anlatan bir kitap. “Devler Ülkesinde Devler Savaşı: Çanakkale” kitabı da yabancı gözüyle Çanakkale’yi anlatan kitaplardan. İki Yabancının anılarından oluşuyor. Bir İngiliz istihbarat subayı olan Aubrey Herbert ve ABD İstanbul büyükelçisi Henry Morgenthau’nun gözlemlerine yer veriyor. Tam bir Türk düşmanı olarak görebileceğimiz Morgenthau’nun Ermeni olaylarında görülen tarafgir tutumu burada da karşımıza çıkmakta. “Çanakkale Kara Muharebeleri: Alçıtepe’den Anafartalar’a” Tuncay Yılmazer’in bir çalışması. “Modern İsrail ordusunun temeli Siyon Katırlı Birliği”, “Türk Tarihinin Kayıp Günü Saati Saatine 25 Nisan 1915” gibi çarpıcı yazılar var. Eserde anlatılan Çanakkale kahramanlarının sonraki hikayeleri de ayrıca ibret verici. Yayınevinin bir diğer önemli çalışması da Muzaffer Albayrak ve Ayhan Özyurt tarafından hazırlanan “Yeni Mecmua: Çanakkale Özel Sayısı”dır. Yeni Mecmua dergisinin Çanakkale savaşlarında gösterilen kahramanlıkları işleyen yazı, hikaye ve şiirlerden oluşan Çanakkale özel sayısını günümüz okurlarına ulaştıran bu çalışma alkışı hakkediyor.
Turgay Anar tarafından hazırlanan “Çanakkale Savaşı Hikayeleri” Selis yayınlar tarafından okurlara ulaştırılmış. Çanakkale’de yaşanan fedakarlık, kahramanlık, asalet dolu zaman zaman hüzünlü zaman zaman zaferin tadını yaşatan öykülerden oluşmuş. Osmanlı dağılırken hüzün tüm coğrafyaların ortak paydasıydı diyen yazar “Osmanlı Dağılırken Ağlayan Hikayeler” serisinin üçüncü kitabı olarak bu çalışmayı hazırlamış.
“Kuğunun Son Ötüşü: Çanakkale Destanı” Ergun Göze tarafından hazırlanmış, kuşe kağıda İngilizce Türkçe olarak basılmış. Savaşın tüm evreleri, şehitliklerin fotoğrafları, fetvalar, anılar kısacası Çanakkale ile ilgili hemen her şeyi bulabileceğiniz bir çalışma. Eser Boğaziçi Yayınlarınca yayınlanmış.
Çanakkale ile ilgili eserler denince ilk aklıma gelenlerden biri aslında Mehmet Niyazi beyin “Çanakkale Mahşeri” adlı romanı gelir. Uzun araştırmalar ve yoğun emek verilerek yazılan bu kitap tarihi bir roman olmanın ötesinde bir belgesel niteliğindedir. Yine yazarın Yemen mücadelemizi anlattığı “Ah Yemen” adlı romanıyla birlikte okununca tarihimizi önemli dönemleri hakkında sağlam bilgilere ulaşılabilir. Üstelik bir roman okuma keyfiyle. İki eseri de Ötüken Neşriyat okurlara ulaştırıyor.
Çanakkale destanını roman ile anlatan bir diğer isim de kendi de bir abide olan rahmetli Mustafa Necati Sepetçioğlu’dur. “Ve Çanakkale” üçlemesi: “1- Geldiler, 2- Gördüler, 3- Döndüler” adlı üç kitaptan oluşuyor. İrfan Yayınlarından çıkan eseri herkesin okuması gereken kitaplardan olduğunu düşünüyorum.
Buket Uzuner’in “Gelibolu Uzun Beyaz Bulut” adlı romanı üstte zikrettiklerimin yanında zayıf bir eser olarak kalsa da savaşın insani boyutlarına göndermeler yapması açısından önemlidir. Vahşetin tüm boyutlarını gösteren Anzakları gereğinden çok sevimlileştirmesini biraz yadırgasam da genel olarak beğendiğim bir kitaptır.
Bilal Eren ve Hakkı Karatekeli’nin “Bir Hilal Uğruna: Çanakkale” adlı çalışması da yeni çıkan kitaplardan. Cihan yayınları kitabı bayrak hediyesi ile satışa sunuyor.
Nurullah Genç “Çanakkale: Her Şey Yanıp Gül Oldu” adlı eseri ile Çanakkale destanını ve bu destanın kahramanlarını şiirleştirmiş, Çanakkale’yi şiirle anlatmış. Timaş Yayınları eseri güzel bir baskıyla okurlara sunmuş. Çanakkale ve şiir denince aklımıza elbette Mehmet Akif Ersoy ve Çanakkale Şehitleri’ne adlı şiiri geliyor. Bu zafer vesilesi ile Safahat’a bir daha göz atmak yerinde olsa gerek.
Çanakkale kitapları çok umarım daha da çoğalır. Biz burada çok az bir kısmına bakabildik. Uzun bir yazı oldu yine de buraya kadar katlanıp okuyanlara teşekkür ediyorum.
